Wetenschappers hebben ontdekt dat ware anemoonvissen (Amphiprion percula), die in groepen leven, niet aan elkaar verwant zijn. Tot voor kort werd gedacht dat groepsleden verwanten van elkaar waren. Een recente ontdekking vertelt een heel ander verhaal...

Biologen hebben ontdekt dat ware anemoonvissen (Amphiprion percula), die in groepen leven, niet aan elkaar verwant zijn. Tot voor kort werd gedacht dat groepsleden verwanten van elkaar waren, wat de groep als een familie in staat zou stellen genen naar toekomstige generaties door te geven. Een recente ontdekking vertelt een heel ander verhaal...

De wetenschappers voerden een studie uit naar Amphiprion percula individuen uit Madang Lagoon, in Papua Nieuw Guinea. Zij onderzochten 79 Heteractis magnifica anemonen en hun anemoonvissen. De A. percula groepen bestonden uit één broedpaar en 0-4 niet-broedende vissen; deze vissen kunnen één of beide van de broedende exemplaren vervangen na predatie of natuurlijke dood. Na de veldstudie verzamelden ze 32 individuen uit 9 groepen.

Figuur 1: Een Amphiprion percula zwevend boven zijn Heteractis magnifica anemoon, op een Filippijns rif (foto: Hans Leijnse).

De biologen isoleerden DNA uit het weefsel van de vissen en analyseerden het voor vergelijking met soortgenoten. Om deze vergelijking uit te voeren, maakten ze gebruik van DNA microsatellieten. Ze ontdekten dat individuen uit dezelfde groep niet méér genen deelden dan individuen uit verschillende groepen. Dit betekent dat anemoonvisjes, of in elk geval deze soort, willekeurige groepen vormen en dat families niet bij elkaar blijven.

Anemoonvissen zijn interessante dieren om te bestuderen aangezien ze goede kandidaten zijn voor de vorming van familiegroepen in de mariene omgeving. Ze leven in groepen met een broedpaar en een aantal niet-broedende exemplaren, net zoals vogels en zoogdieren die zichzelf in samenwerkingsverbanden voortplanten. Tegen verwachting in blijkt nu dat deze vissen niet dergelijke broedfamilies vormen. De wetenschappers denken dat net uitgekomen larven zich verspreiden over het rif en simpelweg de eerste geschikte anemoon kiezen als hun gastheer, mits de groep het individu accepteert. Daarnaast verlaagt het vermijden van inteelt nadelige gevolgen zoals ziekten.

Dit betekent dat elke niet-broedende vis hiervan profiteert, aangezien zij het territorium zullen “erven” als de broedende vissen sterven of worden opgegeten door roofdieren. De volgende vraag is natuurlijk waarom de broedende vissen dit toestaan. Waarom verjagen ze deze opportunistische nieuwkomers niet?

De biologen denken dat deze niet-broedende vissen waarschijnlijk helpen de gastheer-anemoon gezond te houden. Anemoonvissen moeten zoals alle dieren hun territorium beschermen, en hun symbiotische anemoon gezond houden is dus een slimme zet. Dit zou de reden kunnen zijn dat de vissen in de groep elkaar tolereren, aangezien ze samen de anemoon gezond houden. Gemiddeld leven Amphiprion percula broedparen 22 jaar! Dit betekent dat ze lang genoeg leven om voordeel te halen uit de groepssamenwerking.

De volgende keer dat je een groep anemoonvissen in een aquarium of in het wild waarneemt, zul je ze in een heel ander licht zien...

Figuur 2: Een exemplaar van de soort Amphiprion bicinctus, die veel voorkomt in de Indische Oceaan en Rode Zee (foto: Leo Roest).

Referenties:

Buston PM, Bogdanowicz SM, Won A and Harrison RG, Are clownfish groups composed of close relatives? An analysis of microsatellite DNA variation in Amphiprion percula, Molecular Ecology, 2007, 16 pp 3671–3678

Buston PM, Does the presence of non-breeders enhance the fitness of breeders? An experimental analysis in the clown anemonefish Amphiprion percula, Behavioural Ecology and Sociobiology, 2004, 57, 23–31.