Experimentele opstellingen, collegezalen, een handjevol aquaristen en een felle Italiaanse zon; afgelopen mei werd de CORALZOO workshop “Working with Aquarium Corals” gehouden in Genova, Italië. Van 12 tot 15 mei kwamen aquaristen van diverse Europese dierentuinen en publieke aquaria samen om kennis te nemen van de nieuwste technieken voor koraalkweek. Deze training is onderdeel van het vierjarige EU-project CORALZOO, wat als doel heeft de kweek van steenkoralen in gevangenschap te bevorderen door middel van wetenschappelijk onderzoek. CORALZOO is een samenwerking tussen wetenschappelijke instituten, publieke aquaria en EAZA (European Association for Zoos and Aquaria). Nu is het aan de aquaristen om de duurzame koraalkweek in hun eigen instellingen voort te zetten.

Foto 1: De CORALZOO-staf en deelnemers van de workshop bij het Acquario di Genova, Italië (foto: Shai Shafir).

De aquacultuur van (steen)koralen is de laatste tien jaar sterk toegenomen, in zowel privé- als publieke aquaria, en deze activiteit wordt steeds belangrijker. Koraalriffen worden bedreigd door vervuiling, overbevissing, vernieling van leefmilieu en klimaatverandering. Ongeveer 70% van deze kwetsbare ecosystemen is tijdens de laatste eeuw verdwenen. Deze biotopen zijn van groot ecologisch en economisch belang, en talloze overheden hebben projecten gelanceerd om hun teloorgang tegen te gaan.

Een bijkomend probleem dat bijdraagt aan de achteruitgang van koraalriffen is het verzamelen van levende koralen en vissen voor de aquariumhandel. Volgens een recent UNEP-WCMC-rapport is slechts 1% van de verhandelde koralen afkomstig van aqua- of maricultuur. CORALZOO werd in 2005 gestart om de duurzame kweek van koralen door dierentuinen en aquaria te stimuleren door het verstrekken van nieuwe protocollen en richtlijnen, gebaseerd op wetenschappelijke bevindingen.

Foto 2: Ronald Osinga, CORALZOO-projectleider, bespreekt technieken om groeisnelheden van koralen te bepalen tijdens een driedaagse workshop in Italië (foto: Tim Wijgerde).

Naast het ontwikkelen van protocollen en richtlijnen was het trainen van aquariumpersoneel een belangrijke doelstelling binnen het project. Dit werd gedaan middels een workshop van enkele dagen, waarbij wetenschappelijke resultaten werden gepresenteerd in de vorm van lezingen en praktische experimenten. Deze workshop was toegankelijk voor personeel van alle EAZA-instellingen. De deelnemers waren voornamelijk gevorderde aquaristen; om deze reden richtte de workshop zich dan ook op meer complexe onderwerpen.

"Naast het ontwikkelen van protocollen en richtlijnen was het trainen van aquariumpersoneel een belangrijke doelstelling binnen het CORALZOO-project."

De workshop

Tijdens een driedaagse workshop werden diverse aspecten van koraalkweek behandeld. In de ochtend werden lezingen verzorgd, die steeds werden gevolgd door praktijksessies. Onderwerpen zoals algemene koraalbiologie, kolonievorm, fragmentatie, geslachtelijke voortplanting, voeding, ziekten en behandeling, transport en bepaling van koraalgroei werden behandeld.

Foto 3: Deelnemers nemen afstrijkjes van koraalslijm voor microbiologische analyse. Met deze methode kunnen schadelijke bacteriën worden aangetoond, die in een aantal gevallen koraalbleking veroorzaken (foto: Shai Shafir).

De workshop startte met een introductie over koraalbiologie en rifherstel. Na deze opening volgde het simuleren van koraalgroei met wiskundige modellen; hiermee worden animaties gemaakt die aan het publiek kunnen worden getoond. Vervolgens werd dieper ingegaan op koraalvoeding, en werden diverse voorstellen gedaan voor het voeren van koraalsystemen. Artemia salina (pekelkreeftjes) naupliën, Brachionus plicatilis (rotiferen) en Tetraselmis suecica (een algensoort) blijken zeer geschikt om kleinpoliepige steenkoralen harder te laten groeien. De benodigde concentraties voor een bepaald systeem zijn wel sterk afhankelijk van de koraaldichtheid.

"Als deelnemer vond ik de workshop zeer informatief, goed georganiseerd en heb ik veel bijgeleerd over koraalkweek" - Jamie Craggs, Horniman Museum and Gardens, Londen

De workshop ging verder met lezingen over de diagnostiek van koraalziekten en -parasieten, waarna de middag werd gebruikt om de verworven kennis toe te passen. Deze praktijksessies richtten zich op het bepalen van voedingssnelheden van koraalkolonies, het werken met een diagnostische kit om schadelijke koraalbacteriën te detecteren en het "lezen" van de gezondheidstoestand van een koraal.

Foto 4: Jamie Craggs van Horniman Museum and Gardens bepaalt hoe lang het duurt voordat een Galaxea fascicularis-kolonie een dosis Artemia naupliën heeft opgegeten. CORALZOO-studies laten zien dat voeding belangrijk is voor gezonde koraalgroei (foto: Tim Wijgerde).

De volgende dag werden andere aspecten van koraalkweek behandeld, zoals het fragmenteren en transporteren van kolonies, geslachtelijke voortplanting (het opvangen en laten hechten van larven) en het bepalen van koloniegrootte en -gewicht. De laatste dag richtte zich op zgn. abiotische factoren in het aquarium, zoals licht en waterbeweging. Het is inmiddels duidelijk dat licht, planktonvoeding en waterbeweging samen de groei van koralen sterk bevorderen.

"Het belangrijkste wat mij van de workshop is bijgebleven is dat ik nu constant aan koraalkweek denk!" - Pablo Montoto Gaser, Zoo Aquarium de Madrid

Aangezien deze workshops uniek zijn in hun soort was het organiserend comité erg benieuwd naar feedback van de deelnemers. De eerste reacties waren heel positief. Jamie Craggs van Horniman Museum and Gardens, Londen: ‘Als deelnemer vond ik de workshop zeer informatief, goed georganiseerd en heb ik veel bijgeleerd over koraalkweek. Het team van het Acquario di Genova zorgde ervoor dat ik me welkom voelde.’ Volgens Pablo Montoto Gaser van Zoo Aquarium de Madrid kunnen tijdens een tweede workshop ook meer basale onderwerpen worden behandeld. ‘Ik vond de workshop heel interessant en inspirerend! Ik denk dat het een goed idee is om ook onderwerpen zoals aquascaping te behandelen, omdat wij als curators nu eenmaal koralen aan het publiek laten zien. Het belangrijkste wat mij van de workshop is bijgebleven is dat ik nu constant aan koraalkweek denk!’

Foto 5: Larven van Favia fragum, een broedende soort, zwemmend in een druppel water. De deelnemers leerden hoe deze larven konden worden verzameld en gehecht op keramische steentjes voor de geslachtelijke kweek, een belangrijk veld binnen de koraal-aquacultuur (foto: Tim Wijgerde).

Max Janse, curator van Burgers' Ocean te Arnhem en één van de workshop-trainers, onderschrijft het belang van het organiseren van een vervolg: ‘Ik denk dat de kracht van CORALZOO ligt in de open communicatie en het netwerken. We kunnen allemaal zo veel van elkaar leren. Onderwerpen voor een volgende workshop zouden aquascaping, visziekten en waterkwaliteit kunnen zijn.’

Een protocollenboek

Tijdens de workshop werkten de deelnemers met een testversie van het CORALZOO protocollenboek, "Working with aquarium corals", dat talloze instructies en richtlijnen bevat voor koraalkweek. Dit boek, het resultaat van vier jaar onderzoek, werd aan het begin van de workshop gepresenteerd als een nieuw middel voor professionele aquaristen om de eigen koraalkweek te optimaliseren. Een aantal protocollen werd door de deelnemers gebruikt ter evaluatie.

"Ik denk dat we kunnen terugkijken op vier succesvolle jaren, en nu is het aan ons allemaal om de duurzame koraalkweek voort te zetten" - Ronald Osinga, CORALZOO- projectleider

De toekomst

Later dit jaar wordt de definitieve versie van het Book of Protocols gepubliceerd onder auspiciën van de EAZA, en zal het verkrijgbaar zijn voor dierentuinen en publieke aquaria. Hiernaast zal een digitale versie beschikbaar komen op de CORALZOO-website (www.coralzoo.org). De komende jaren zal deze versie continu worden uitgebreid met nieuwe protocollen, geschreven door professionele aquaristen. Deze uitbreiding met betrouwbare instructies zorgt ervoor dat het boek up-to-date blijft, waardoor het een belangrijke informatiebron blijft voor de aquariumbranche.

Het CORALZOO-project heeft samen met de workshop en het boek een belangrijke bijdrage geleverd aan de optimalisatie van duurzame koraalkweek. Dit project zal verder een voorbeeld blijven van een goede samenwerking tussen wetenschappers en aquaristen. Ronald Osinga, CORALZOO-projectleider: ‘Ik denk dat we kunnen terugkijken op vier succesvolle jaren, en nu is het aan ons allemaal om de duurzame koraalkweek voort te zetten.’

Foto 6: Max Janse (midden), curator Burgers' Ocean, Bush en Desert (Burgers' Zoo), bespreekt de behandeling van koraalparasieten. De uitwisseling van kennis tussen dierentuinen en publieke aquaria is van vitaal belang voor het opzetten van kweekprogramma's, en dit geldt ook voor koralen (foto: Shai Shafir).

Voor meer informatie over CORALZOO kunt u de website bezoeken, www.coralzoo.org.